การยศาสตร์ไม่ใช่สรีรศาสตร์และ Trepiuno ไม่ได้แปลว่า “หนู”
ขอบ่นส่งท้ายปีเสียหน่อยจะได้ไม่พกอารมณ์เน่าๆ ติดตัวเดินหน้าไปหาปีใหม่ด้วย
เรื่องแรกออกไปทางน่ารำคาญแค่นิดหน่อย กล่าวคือ "การบ้าน" ที่ฉันต้องตรวจนั้น มีหัวข้อที่ต้องเขียนถึงการออกแบบวัสดุอุปกรณ์ทุกๆ เล่ม และคำที่นักเขียน/นักแปลมักเขียนมาผิดๆ ด้วยความเข้าใจผิดก็คือคำที่แปลมาจากภาษาอังกฤษว่า "ergonomics" โดยมักจะเขียนหรือแปลมาผิดๆ ว่า "ออกแบบตามหลักสรีรศาสตร์"
ที่จริง Ergonomics (หรืออาจเรียกอีกอย่างว่า Human Factors) ทางราชบัณฑิตยสถานท่านบัญญัติศัพท์เอาไว้ว่าคือ "การยศาสตร์" (ศาสตร์ของการทำงาน = Work Science) ในเว็บของนิตยสารสารคดีอธิบายไว้ว่าเป็น "ศาสตร์ที่ว่าด้วยการออกแบบเครื่องใช้หรืออุปกรณ์ให้เหมาะสมกับสภาพการใช้งาน และ สรีระของผู้ใช้ผู้ปฏิบัติการ เพื่อทำให้การปฏิบัติงานสะดวกสบาย และมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น อีกทั้งยังลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุและปัญหาด้านสุขภาพอนามัยของผู้ใช้ด้วย"
ส่วนสรีรศาสตร์หรือสรีรวิทยานั้น ตรงกับภาษาอังกฤษว่า Physiology ตามที่ค้นๆ อ่านๆ มา พอจะสรุปได้ว่าเป็นศาสตร์ของการศึกษาหน้าที่การทำงานของสิ่งที่ประกอบกันขึ้นมาเป็นสิ่งมีชีวิตทุกชนิด (เช่น อวัยวะ, ระบบการทำงานในร่างกาย) ไม่ว่าจะเป็นพืช สัตว์ หรือมนุษย์ เดี๋ยวนี้ลงลึกไปถึงระดับเซลล์ด้วยซ้ำ ซึ่งเรียกกันว่า สรีรวิทยาระดับเซลล์ (Cell Physiology)
การยศาตร์เกี่ยวกับข้องกับสรีรศาสตร์ตรงที่ผู้เรียนวิชานี้ต้องรู้เรื่องสรีรศาสตร์ด้วย รวมถึงกายวิภาคศาสตร์และจิตศาสตร์ เพื่อนำมาใช้ในการออกแบบ…ช่วยจำๆ กันไว้ด้วย ขอร้องล่ะ
มาถึงคิวของ trepiuno กันบ้าง
เรื่องของเรื่องก็คือในคอลัมน์หนึ่งของนิตยสาร ท่านผู้เขียนได้เขียนถึงรถยี่ห้อหนึ่งซึ่งมีชื่อรุ่นเป็นภาษาอิตาเลี่ยนว่า Trepiuno แล้วท่านก็อุตส่าห์แปลคำนี้มา โดยบอกว่าหมายถึง "หนู" (mouse)
แวบแรกที่ฉันรู้สึกเอะใจก็คือ ทำไมคำว่า "หนู" ในภาษาอิตาเลี่ยนถึงได้เขียนยาวเฟื้อยขนาดนี้ และตามหน้าที่ ฉันต้องเช็คทุกอย่างอยู่แล้ว ก็เลยลองค้นในพจนานุกรมภาษาอิตาเลี่ยนฉบับออนไลน์ ก็ปรากฏว่าไม่มีคำแปล
เอ๊ะ ยังไง? ไอ้คำง่ายๆ พรรค์นี้ มันไม่น่าจะหายากนี่นา…
ฉันตระเวณไปตามดิคฯ ออนไลน์ต่างๆ รวมทั้ง Google translate page และ Alta Vista translate page ทำอย่างไรก็แปลไม่ได้ เอาละ ไหนลองหาในทางกลับกันซิ ว่าแล้วฉันก็พิมพ์คำว่า mouse ลงในหน้า Google translate แล้วเลือกให้แปลจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาอิตาเลี่ยน…โป๊ะเชะ ได้คำว่า "topo" ออกมา
แต่ปัญหาก็คือมันไม่ใช่คำว่า Trepiuno ทุกข์ของฉันจึงยังไม่หมดไป ว่าแล้วก็ต้องอาศัยบรมครู Google ช่วยหาให้ สุดท้ายได้ความหมายมาว่า "Three plus one" หรือ "สามบวกหนึ่ง" เพราะรถรุ่นนี้เป็นรถเล็ก ผู้ใหญ่นั่งได้ประมาณ 3 คนและเหลือที่ว่างอีกนิดพอให้เด็กนั่งได้อีกคนหนึ่ง ฉันเสิร์ชหากี่เว็บๆ ก็ได้แต่คำแปลนี้ รวมทั้งเว็บไซต์ทางการของรถยี่ห้อนั้นด้วย จึงตัดสินใจแก้ไปตามนั้นว่า Trepiuno แปลว่า สามบวกหนึ่ง
ปรากฏว่า ต่อมาวันหนึ่ง ระหว่างนั่งคุยเล่นกับน้องเลขาฯ เธอก็บอกฉันว่าท่านนักเขียนโทรมาและบอกประมาณว่ามีคนทักท้วงมาทางท่าน (หรืออาจจะเป้ฯตัวท่านเองที่ทักท้วง คุณน้องเธอจำไม่ได้เพราะเป็นโรคความจำสั้น) ว่าทางนิตยสารไปแก้งานของท่านให้ผิด เธอบอก (อีกที) ว่าจำรายละเอียดไม่ได้ แต่เกี่ยวกับคำว่า "หนูๆ อะไรนี่แหละ พี่"
ฉันเดาออกเลยว่าต้องเป็นไอ้คำเจ้ากรรมนั่น และทั้งที่ฉันไม่เชื่อว่าตัวเองจะผิด แต่เพื่อความชัวร์ จึงไปทิ้งคำถามไว้ที่เพื่อนบล็อกเกอร์ชาวอิตาเลี่ยนและไปโพสต์ถามในเว็บไซต์แห่งหนึ่ง ผู้ตอบจากทั้งสองที่ต่างก็ยืนยันว่าคำว่า Trepiuno แปลว่าสามบวกหนึ่งเท่านั้น ไม่อาจจะแปลว่า "หนู" ไปได้ คนที่ตอบคำถามของฉันในเว็บไซต์นั้นน่ารักมาก อุตส่าห์อธิบายด้วยว่า เคยมีรถรุ่นก่อนหน้านี้ชื่อ Topolino ซึ่งคำนี้แปลได้ประมาณว่า "เจ้าหนูน้อย" (รู้สึกว่าจะเป็นคำที่คนอิตาเลี่ยนใช้เรียกมิคกี้เมาส์ด้วย) ซึ่งนักเขียนท่านนี้หรือคนที่ท้วงมาอาจจะจำสับสน
ฉันก็ไม่รู้เหมือนกันว่า ป่านนี้ นักเขียนท่านนั้นจะหายสับสนหรือยัง หรือคนที่ทักท้วงกับท่านมานั้น จะรู้หรือยังว่าตัวเองเข้าใจอะไรผิดๆ แต่ยังไงเสีย มันก็ไม่ใช่ปัญหาของฉันแล้ว
เรื่องเล่าเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ถ้าจะเถียงเรื่องภาษาอิตาเลี่ยน ก็ควรจะรู้ภาษาอิตาเลี่ยนด้วย.
